Posts

22 .‘ತಿಗಲೆ’ ಪುರಾಣೊಡು ‘ತಿಗಲೆಗಂಟೆರು’

‘ತಿಗಲೆಗಂಟೆ’ ಪಣ್ಪಿ ತುಳುತ ನುಡಿಕಟ್ಟು ಎನ್ನ ಗಮನೊಗು ಬನ್ನಗ, ಆಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಬರೆವರೆ ಮನಸ್ಸಾಂಡ್.   ಕಾರಣಾಂತೊರೊಡ್ ಬರೆವರಾಜಿ.  ಆಂಡ, ಏಪ್ರಿಲ್ ಪತ್ತೆಕ್ ಪ್ರಕಟವಾತಿನ ಪೂಮಾಲೆದ ಕಂತು 18ಡು – ಒಗಟುಲಾ-ಗಾದೆಲಾ – ಗೊಂಚಿಲ್ 9ಡು – ಈ ನಾಡನುಡಿನು ಸೇರ್ಸಾವುದೆ: 
“ಆಯೆನ ಬೆರಿಯೆ ನೇಲೊಂದು ಜನಕುಲ್ಲರ್ ಪಾಕ ತಿಗಲೆಗಂಟೆರ್” ಎಚ್ಚ ಬುಡಪಾವಂದೆ ಈತೇ ಬರೆತೆ: “ಸಮಾಜಕಂಟಕೆರು ಅಥವಾ ಕಾಸುದಕೆಳೆನ ಪಿರವುಡ್ ತಿರುಗುದು, ತಿಂದುದು, ತಿಗಲೆ ಬುಲೆ ಪೊವೊಂದು ಪೋಡಿಗೆದಾಂತೆ ಉಲ್ಲೆರು ಕೆಲವೆರು”. ಈ  ತಿಗಳೆಗಂಟೆರೆನ ವಿಸಯ ವಿಸ್ತಾರೊಡು ತೂಕ.
ತಿಗಲೆ ತೂವರೆ ‘ತಿಗಲೆ’ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಸಬುದ.  ಆಂಡ ದಿಂಜ ಅರ್ಥೊಡು ರೂಡಿಡುಂಡು. ತಿಗಲೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ : ಎದೆ, ಹೃದಯ, ಮಿರೆ - ಇಂಚ ಮಾತ.  ಭಾವಾರ್ಥೊಡು: ಪೋಡಿಗೆ ದಾಂತಿನ ಸ್ವಭಾವ, ಎದೆಗಾರಿಕೆತನ, ಕೆಚ್ಚು – ಇತ್ಯಾದಿ.  ಭಾರಿ ಭಾರಿ ತಿಗಲೆದ ಪಾತೆರೊಳು ಉಳ್ಳ - ಜೋಡುನುಡಿಯಾದು. 
ತಿಗಲೆಡೆ ಸಾದಿ ಕೊರ್ಪಿನಿ ಅರ್ಥ: ಪೂರಪೂರ ಸಹಾಯ, ಸಹಕಾರ, ರಕ್ಷಣೆ  ಕೊರ್ಪಿನಿ.  ಭೂತಕೋಲ/ನೇಮೊಡು ಈ ಮದಿಪುನು ಕೇಣ್ಡುಪ್ಪರ್:  ‘ಎಡ್ಡೆಡ್ ಬತ್ತುಂಡ ತಿಗಲೆಡ್ ಸಾದಿ ಕೊರುವೆ, ತತ್ತುಂಡ, ಸುರಿಯೊಡ್ (ಖಡ್ಗ, sword) ಸಾದಿ ತೋಜಾವೆ’.
ತಿಗಲೆಡ್  ರೋಮ  ಮಾತೆರ್ಲಾ ಕೆಣ್ದಿನ ಈ ಪಾತೆರೊನು ತೂಲೆ.  “ತಿಗಲೆಡು  ರೋಮ ದಾಂತಿ ಆಣೊಲೆನು ನಂಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.  ಮಿರೆ ದಾಂತಿ ಪೊಣ್ಣುನೆಲಾ ನಂಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.”
ನಿನ್ನ ತಿಗಲೆನಾ/ ನಿನ್ನ ತಿಗಲ…

21. ಒಗಟುಲಾ ಗಾದೆಲಾ – ಗೊಂಚಿಲ್: 10

ನೀರುಡುಲಾ ಉಪ್ಪೆ, ಮಣ್ಣ್ ಡುಲಾ ಉಪ್ಪೆ, ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪೆ, ಕುಡ ನೀರುಡು ಬುರುನ್ದ ಮಾಯವಾಪೆ.  ಯಾನ್ ಏರುಂದು ಪನ್ಲೆ. (ಉತ್ತರ: ಉಪ್ಪು)
ಅಜ್ಜಿಗು ಮೆಯಿ ನಿಲ್ಕೆ ಮುಳ್ಳು. (ಉತ್ತರ: ಪೆಲಕಾಯಿ) ಕಪ್ಪೆ ಮುಟ್ಟನ್ದಿ ಕೈಲಾಸದ  ನೀರು ಶಿವಗು ಇಸ್ಟ. (ಉತ್ತರ:  ಬೊಂಡದ ನೀರು)
ಉಡಲುಡು ಪುಟ್ಟೊಡು ಬುದ್ಧಿ, ಬೆನ್ನಿಡ್ ಪುಟ್ಟೊಡು  ಒರಕ್ಕು. ಕಟ್ಟಿ ಕೊರಿ ಬುತ್ತಿ, ಪನ್ದು ಕೊರಿ ಪಾತೆರ ಯಾಪ ಮುಟ್ಟ ಮಾದಿರ? - ಈ ಗಾದೆನು ನೆನೆಪು ಪುಟ್ಟಾವುನು ಮಿತ್ತುದ ಪಾತೆರ.  ದೂರ ಪೊವನಗ ನಮ ಬುತ್ತಿಡ್ ತಿನ್ಪಿನ ವಸ್ತುಲೆನು, ನುಪ್ಪುನು ಪತ್ತೊನ್ದು ಪೊಪ.  ಅವು ಕಡೆ ಮುಟ್ಟ ಬರನ್ದು, ಮುಗ್ಗಿನು.  ಅನ್ಚೆನೆ ಪನುದಿ ಕೊರಿ  (ತಪ್ಪು-ಒಪ್ಪುದ) ಪಾತೆರ, ಪನ್ನುಡ ಬುದ್ಧಿವಾದ ಅಥವ ಚಾಡಿ    ಪಾತೆರ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಪೂರ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ದು.  ಅವೆನು ನಮ್ಬುದು ಕುಲ್ಲೆರ ಆವನ್ದು.  ನೆಲದಡಿಟ್ ಪಾಡಿನ ಬೀಜ ಪೊನ್ಗು ಆದು, ಮುನ್ಗೆ ಬತ್ತುದು ನೆಲದಡಿಕ್ ಪೊದು ಬೇರಾಪುನು.  ಬೊಕ್ಕ ಗಟ್ಟಿ ಬೇರು ಸರ್ತಲಾ, ಸುತ್ತಲಾ ಪರಡುನು, ಗಿಡವಾದು, ಮರವಾಪುನು.  ಅತೆ ಮುಟ್ಟ ಆ ಎಲ್ಯ ತಯಿಕ್ ನಮ ನೀರು ಮಯ್ಪುವ.  ತಯಿ ಪೊದು ಮರವಾನಗ ನೀರು ಮಯ್ಪುಜ.  ಬುಲೆದಿನ ಬೇರುಲೆ ನೆಲಡಿತ ನೀರುನು ಒಯ್ತಿದು ಇಡಿ ಮರಕು ನೀರು ಮುಟ್ಟಾವ.   ಅನ್ಚೆನೆ ನೀರುದ ಪಸೆ ಇತ್ತಿನ ಕನ್ದೊಗು ಜಾಸ್ತಿ ನೀರು ಬುಡೊಡಿನ್ದು ಇಜ್ಜಿ.  ಇನ್ಚ ಪುಟ್ಟುನು ಗಾದೆ.  ಸ್ವನ್ತ  ಬುದ್ಧಿದಾನ್ತಿನಾಯಿಗು ಬುದ್ಧಿನ್ ಪನೂನ್ದೆ ಉಪ್ಪೊಡಾಪುನು…

20.ಅರ್ತ ತೆರಿಲೆ, ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪುಳೆ

ಪೂಮಾಲೆ.ಬ್ಲಾಗ್ಸ್ಪಾಟ್ಡು ಏಪ್ರಿಲ್ ಪತ್ತುಗು ಅಚ್ಚಾತಿನ  ಅಂಚೆ 18-ನು ಓದುದುಪ್ಪರ್.  ವಿಸಯ: ”ಒಗಟುಲಾ-ಗಾದೆಲಾ – ಗೊಂಚಿಲ್ 9”. ಆಯಿಟ್ ಸೇರಿದಿನ ಒಂಜಿ ಚುಟುಕುದ ಪಾತೆರೊ: “ಅರ್ತ ತೆರಿಲೆ, ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪುಳೆ”.  ಈ ನಾಣ್ಣುಡಿದ ಅರ್ಥ ಇಂಚ ಬುಡುಪಾವುದೆ:
1.  ಶಬ್ದ ಬಂಧದ ಆಟ:  ಅಡ್ಡ ಪದಬಂಧದ ಖಾಲಿ  ಜಾಗೊನು ದಿಂಜಾವೆರೆ, ಚಕ್ರಪಾದ ಸವಾಲುಡು ಕೊರ್ತಿನ ಸೂಚನೆನು ಅರ್ಥ ಮಳ್ಪೊಡು  ಬೊಕ್ಕಸರಿ ಸಬುದೊನು ಗುರ್ತು ಮಳ್ಪೊಡು. 2.  ಒಗಟುದ ಅರ್ಥ ಬುಡಪಾವುದು ಆಯಿಟ್ ನಡೆತಿನ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಕೆಲಸ  ಎಂಚಿನ ಇಂದುದು ನಾಡ್ಡು ಪತ್ತೊಡು , 3.  ಒರಿಯನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತುದು ಆಯಿ ಎಂಚಿನ ಸ್ವಭಾವದಾಯಿ ಇಂದುದು ಅಂದಾಜು ಮಲ್ತೊನುದು, ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೋಡ್.  ನಾಲಾಯಿ ನಮ್ಮ ಗುಣ-ದೋಷದ ಕನ್ನಡಿ ಪಣ್ಪೆರ್ ಅತ್ತೆ?
ಗುರ್ತ ಪನ್ನುಣ್ಡ ಎಂಚಿನ ಒಂಜಿನೆ ಅಂಕೆಡ್ ಪಣ್ತಿನಂಚ,  ಉಂದೊಂಜಿ  ಒಗಟುಂದುಲಾ ಪಣೋಲಿ.  ಈ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗು ನನಲಾ ಅರ್ಥ ಕಟ್ಟೊಲಿ.   ಸಾದಿಡ್ ಪೊನಗ ಒರಿ ತಿಕ್ಕುವೆ, ಅಯನ ಗುರ್ತ ಪನ್ಪೆ: ಅಂಚಿನಯಿ, ಇಂಚಿನಯಿ, ಅಲ್ಪ ಇತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಇಂದುದು.  ನಮಕು ಅರ್ಥ ಆಪುಜಿ.  ಅಂಚೆನೇ,ನಮಲಾನಮ ಗುರ್ತದ ಜನ ಅಪರೂಪೊಗು  ತಿಕ್ಕನಗ, ಗುರ್ತು ಪಾತೆರುವ. ಆಯಗು ಗುರ್ತ ಪತ್ತುಜಿ.ಇತ್ತೆ ತರತರತ ಗುರ್ತುದ ಚೀಟಿಲೆನು ತೂದು, ಅರ್ತ ಮಳ್ತುದು ಕಚೇರಿಡು ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪುವೆರು.ನೆಕ್ಕು ದಾನೆ ಪಣೋಲಿ?
ಅರ್ತ ಮಲ್ತುದು ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ ಬೇತೆ ದಾಲ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪಾ? ರೂಪ ಚರ್ಯೆಡ್…

19. ಪಿರವುಡ್ ನೆರಡೆ - ತುಳು ಸುಭಾಷಿತಕ್ಕೊಂಜಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ತುಳುಟು  ತರೆ ತರೆಟಿದ್ದು  ನಡತ್ತೊಂದು ಬಯಿದಿನ  ದಿಂಜ  ನಾಡನುಡಿಲು ಉಳ್ಳ.  ಎಚ್ಚಿನ ಸುಭಾಷಿತೊನು‘ಬಲ್ಲಿ’ ಪಣ್ಪಿಣ  ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ (Don’ts) ರೂಪೊಡ್ ಪಣ್ತೆರ್. ಉದಾರ್ಮೆಗು, ತಿರ್ತೀಡು ಕೊರ್ತಿನ ಲೋಕೋಕ್ತಿನು ಆಲೋಚನೆ ಮಲ್ಪುಗ.
‘ಪಿರವುಡ್ ನೆರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ,ಎದುರುಡು ಪುಗರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ’. ವ್ಯಾಕರಣ ಶುದ್ಧದ ಜೋಡು ನುಡಿ.  ಅರ್ಥ ಬುಡಪಾವುದ್ ಪಣೊಡಿಂದಿಜ್ಜಿ. As one should not find fault, talk ill, curse, or complain  about  somebody at his back, One also should not praise or flatter that person ( sincerely or insincerely) in his presence. ಈ ನೀತಿ ಪಾತೆರ ಸ್ವತ ಸಿದ್ಧ ಸತ್ಯನಾ (Is it a truism)? ಕಾರ್ಯ ಪಣ್ತೆರ್,  ಕಾರಣ ಪಣ್ತಿಜೆರ್. ಅನುಮಾನ ಸಿದ್ಧ ಪಾತೆರೊನ? ನೆತ್ತ   ದುಂಬುದ ಬರಹೊಡು (ಕಂತು 17) ಕಿಣ್ಣೆ ಮಟ್ಟುಡು ಅರ್ಥ ಕೊರ್ದುಳ್ಳ.  ಖಂಡಿತ ವಾಕ್ಯೊಡ್ (ಇತ್ಥ್ಯಾತ್ಮಕ –Do’s) ರೂಪೋಡು ಪಣ್ಪಿಣಾಂಡ ಇಂಚ ಪಣೋಲಿ:  ‘ಎದುರುಡು ನೆರ್ಲೆಆಯನ ಪೊನೆಗ್, ಬೇತೆನಕಲೆನ ಎದುರುಡತ್ತ್; ಪಿರವುಡ್ ಪುಗರ್ಲೆ, ಆಯೆನ ಎದುರತ್ತ್.’ಅವು ತಪ್ಪತ್ತ್.
ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಯುಗ್ಮ ಪದ ವಾಕ್ಯ ಉಂದೆಂಚಿನ  ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ  ಕೆಲಸೊನು ತೆರಿಪಾವುನ ರಡ್ಡ್ ಅರ್ಥ ಕೊರ್ಪಿನ (ನಕಾರಾತ್ಮಕ)  ಜೋಡು ಪದ ವಾಕ್ಯ!   ಒರ ಸರಿ ಇಂದು ತೊಜುನು.  ಕುಡ ಒರ ಸುಳ್ಳುಂದು ತೊಜುನು.  ಸೋಜಿಗದ ಪಾತೆರ!  ಪಚ್ಚೆ-ಕೆಂಪುದ ಸೂಚಿಕ…

18. ಒಗಟುಲಾ-ಗಾದೆಲಾ – ಗೊಂಚಿಲ್-9

1.  ಬೊಳ್ಳಿ ತಿಂದುದು ಬಂಗಾರ್ ದಕ್ಕುವೆಗೆ ಉತ್ತರ: (ಬಾರೆ) ಪರ್ಣ್ಡು ತಿನಿಪಿಣಿ.  ಬಾರೆ ಪರುಂಡದ ತಿರುಳ್ ಬೊಳ್ದು (ಬೊಳ್ಳಿದ ಬಣ್ಣ).  ಆಯಿತ ಚೂಳಿ/ಸೂಲಿ  ಮಂಜಲ್ – ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣ.
2. ಅರ್ತ  ತೆರಿಲೆ, ಗುರ್ತು ಮಲ್ಪುಳೆ ಉಂದೆನು ನಾನಾ ಅರ್ಥ ಕೊರ್ಪಿನ ಎಲ್ಲ್ಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಗೆದ  ಒಗಟುದ ಪಾತೆರೊ ಇಂದುದುಯಾನ್ ಪಣ್ಪೆ. ಎಂಚ್? ಅರ್ಥ ಬುಡುಪಾವುಗ. ಅ) ಶಬ್ದಬಂಧ ಆಟ:  ಅಡ್ಡಪದ ಚೌಕಬಂಧದ ಖಾಲಿ ಜಾಗೊನು ದಿಂಜಾವೆರ, ಚಕ್ರಪದ ಸಾವಲುಡು ಕೊರ್ತಿನ ಸೂಚನೆನು ಅರ್ಥ ಮಲ್ಪೋಡು ಬೊಕ್ಕ ಸರಿ ಸಬುದೊನು ಗುರ್ತ ಮಲ್ಪೋಡು. ಆ)  ಒಗಟುದ ಅರ್ಥ ಬುಡಪಾವುದ್, ಆಯಿಟ್ ಪಣಿತಿನ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಎಂಚಿನ ಇಂದುದುದು ನಾಡ್ಡು ಪತ್ತೊಡು. ಇ)  ಒರಿಯನ್ನೊಟ್ಟುಗು ಇತ್ತುದು, ಆಯಿ ಎಂಚಿನ ಸ್ವಭಾವದಾಯಿ ಇಂದುದು ಅಂದಾಜು ಮಲ್ತೊನುಣು, ಅರ್ತ ಮಳ್ಪೊಡು. ನಾಲಾಯಿ ನಮ್ಮ ಗುಣದೋಷದ ಕನ್ನಡಿ ಪಣ್ಪೇರ್ ಅತ್ತೆ? ಉಂದೊಂಜಿ ಒಗಟಾ, ನಾಡ  ನುಡಿಯಾ?  ನಿಕುಳೆ ಎನ್ನುಳೆ. 
3.  ಇನಿತ ದಿನೊ ನಮ್ಮವು, ಎಲ್ಲೆದ ದಿನೊ ದೇವೆರೆ ಕಯಿಟ್ Live in the present. Do not procrastinate.  ಇನಿತ ದಿನ ಎಡ್ಡೆ  ದಿನ. ಎಲ್ಲೆದ ದಿನ ದೇವೆರೆ ಕಯಿಟ್. ಇನಿ ಮಲ್ಪುನ ಕೆಲಸೋನು  ಇನಿಯೇ ಮಲ್ಪುಲೆ. ಎಲ್ಲೆಗ್ ದೀವಡೆ.ದಾಸೆರು ಪಣ್ತಿನಂಚ: “ಇಂದಿನ ದಿನ ಸುದಿನ, ನಾಳೆಗೆಂದರೆ ಬಲು ಕಠಿಣ.” ಅಷ್ಟಮಿದ ದಿನೊಟು,ನಡುರಾತ್ರಿ ಚಂದ್ರೆ ಮೂಡ್ಡು ಬನ್ನಗ, ಬ್ರಾಣೆರ  ಇಲ್ಲೋಡ್ ಜಾಗಟೆ ಕೇಣ್ನಗ,ಇಲ್ಲಡು ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟ…